Kartarpur Sahibਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
Kartarpur Sahibwhere Guru Ji lived, farmed and taughtਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਹੇ, ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ
After years of travel, Dhan Sri Guru Nanak Dev Ji settled on the banks of the Ravi and built a town of ordinary families who worked, sang and ate together. This is where Guru Ji spent their last years.ਲੰਮੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਟਿਕੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਰਤ ਕਰਦੇ, ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਲੰਗਰ ਛਕਦੇ ਸਨ।
Historyਇਤਿਹਾਸ
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
Life at Kartarpurਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਜੀਵਨ
c. 1504ਲਗਭਗ 1504
A town called “the Creator's place”ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਨਗਰ
Tradition holds that Guru Ji founded Kartarpur, “the town of the Creator”, on the right bank of the River Ravi around 1504, on land offered by a local devotee. Historians differ on the dates: some place Guru Ji's settling there for good in the early 1520s, after the Udasis. The town lies today in Narowal District, Pakistan, just across the border from Dera Baba Nanak in India.ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲਗਭਗ 1504 ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਸਾਇਆ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇੱਥੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਟਿਕਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1520ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਨਗਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਰੋਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।About 18 yearsਲਗਭਗ 18 ਸਾਲ
A householder and a farmerਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਤੇ ਕਿਰਸਾਨ
Guru Ji lived at Kartarpur for about the last eighteen years of their life, with Mata Sulakhni and their sons Sri Chand and Lakhmi Das. Guru Ji worked the fields with their own hands. There was no monastery and no begging bowl: Kartarpur showed that a life of devotion is lived inside family and work, not away from them.ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਆਖ਼ਰੀ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਭਗਤੀ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਕਿਰਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।Every dayਹਰ ਰੋਜ਼
Kirtan, work and langarਕੀਰਤਨ, ਕਿਰਤ ਤੇ ਲੰਗਰ
Bhai Gurdas describes the rhythm of the place: Japji in the early morning, Sodar and Arti in the evening, and the sangat singing Gurbani together. In between, people farmed and worked, and everyone who came, whatever their caste or faith, sat together for langar. Naam japna, kirat karni and vand chhakna were not a lesson here but a daily routine.ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਜਪੁਜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੋਦਰ ਤੇ ਆਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਕਿਰਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਜਾਤ-ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਲੰਗਰ ਛਕਦੇ। ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ ਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਇੱਥੇ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੀ।1530s1530ਵਿਆਂ
Bhai Lehna's sevaਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ
Bhai Lehna came to Kartarpur from Khadur and stayed to serve. The Janam Sakhis tell how he carried bundles of wet grass from the fields on his head without a thought for his fine clothes, and did whatever Guru Ji asked when others hesitated. Guru Ji named him Angad, “a limb of my own body”, and chose him, rather than their own sons, as the next Guru: Sri Guru Angad Dev Ji.ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਖਡੂਰ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਆਏ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਗਿੱਲੇ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਹੁਕਮ ਮੰਨਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਦ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ।15391539
Joti Jotਜੋਤੀ ਜੋਤਿ
Guru Ji merged with the Divine Light at Kartarpur in 1539. Tradition holds that Hindu and Muslim followers each wished to honour Guru Ji in their own way, one by cremation and the other by burial. When the sheet was lifted, only flowers were found. The sheet and the flowers were shared: one part was cremated and a samadh raised, the other buried in a grave. Both memorials are kept at Kartarpur to this day.1539 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ। ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਚਾਦਰ ਚੁੱਕੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਫੁੱਲ ਮਿਲੇ। ਚਾਦਰ ਤੇ ਫੁੱਲ ਵੰਡ ਲਏ ਗਏ: ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਬਰ। ਦੋਵੇਂ ਅੱਜ ਵੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਅੰਜਨ ਮਾਹਿ ਨਿਰੰਜਨਿ ਰਹੀਐ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਇਵ ਪਾਈਐ ॥੧॥Anjan maahi niranjan rahee-æ jog jugaṫ iv paa-ee-æ. ||1||
Remaining unblemished in the midst of the filth of the world - this is the way to attain Yoga. ||1||
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੈਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਰਮਲ ਰਹਿਣਾ — ਇਹੀ ਜੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ||1||
Traditionਰਵਾਇਤ
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ
A day at Kartarpurਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ
The rhythm of the town as Bhai Gurdas and tradition describe it. Times of day are approximate; no timetable has come down to us.ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਤੇ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਗਰ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀ ਤਰਤੀਬ। ਵੇਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਹਨ; ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
Before dawnਤੜਕੇ
Amrit vela: Japji and kirtanਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ: ਜਪੁਜੀ ਤੇ ਕੀਰਤਨ
Daytimeਦਿਨ ਵੇਲੇ
Kirat: work in the fieldsਕਿਰਤ: ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ
Mealtimesਭੋਜਨ ਵੇਲੇ
Vand chhakna: langarਵੰਡ ਛਕਣਾ: ਲੰਗਰ
Eveningਸ਼ਾਮ
Sodar and Artiਸੋਦਰ ਤੇ ਆਰਤੀ
Two sides of the borderਸਰਹੱਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ
Kartarpur Sahib and Dera Baba Nanakਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ
Pakistanਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ
Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur, Pakistanਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
Indiaਭਾਰਤ
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ
Dera Baba Nanak, Indiaਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਭਾਰਤ
Not to scaleਪੈਮਾਨੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ
The two sides, in outlineਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਕੇ ਵਿੱਚ
Pakistanਪਾਕਿਸਤਾਨ
Indiaਭਾਰਤ
Borderਸਰਹੱਦ
River Raviਰਾਵੀ ਦਰਿਆ
Kartarpur Sahibਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
Dera Baba Nanakਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ
Corridorਲਾਂਘਾ
Pilgrimageਯਾਤਰਾ
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ
The Kartarpur Corridorਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ
A short road and bridge across the border that let pilgrims walk from Dera Baba Nanak to Kartarpur Sahib in a day.ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਛੋਟਾ ਰਾਹ ਤੇ ਪੁਲ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸੰਗਤ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।
Opened on 9 November 2019, for the 550th Parkash Purab of Sahib Sri Guru Nanak Dev Ji.9 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮੌਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।
Visa-free for Indian nationals and OCI cardholders, for a same-day visit.ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੇ OCI ਕਾਰਡ ਧਾਰਕਾਂ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਵੀਜ਼ਾ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਵਾਪਸੀ।
Pilgrims register online in advance on the Government of India portal and carry a valid passport.ਸੰਗਤ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੋਰਟਲ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਪਾਸਪੋਰਟ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
As of the last update, Pakistan charged each pilgrim a service fee.ਪਿਛਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਰ ਯਾਤਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਫ਼ੀਸ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
In May 2025 India suspended the corridor amid India–Pakistan tensions.ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਣਾਅ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਲਾਂਘਾ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Corridor details are as of the last update and are not a statement of today's status.ਲਾਂਘੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਿਛਲੀ ਅੱਪਡੇਟ ਤੱਕ ਦੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ।
Practicalਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ
If you goਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ
Tap to tick. Your ticks stay only in this browser.ਟਿੱਕ ਲਾਉਣ ਲਈ ਛੂਹੋ। ਟਿੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
0/8 doneਹੋ ਗਏ
At Kartarpur Sahibਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ
ਕੀ ਵੇਖਣਾ ਹੈ
What to seeਕੀ ਵੇਖਣਾ ਹੈ
Sri Khuh Sahib, the wellਸ੍ਰੀ ਖੂਹ ਸਾਹਿਬ
Tradition holds that this old well watered the fields Guru Ji farmed. Pilgrims stop here to drink and remember the honest work of Kartarpur.ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਖੂਹ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।The fieldsਖੇਤ
Farmland still surrounds the gurdwara, as it did when Guru Ji ploughed and sowed here. Kirat karni, earning by honest work, began in soil like this.ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅੱਜ ਵੀ ਖੇਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਨ। ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ ਦਾ ਸਬਕ ਇਸੇ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।Langarਲੰਗਰ
Sit in pangat and share the meal, as the sangat of Kartarpur did five centuries ago, whatever your faith or background.ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕੋ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਛਕਦੀ ਸੀ।The samadh and the graveਸਮਾਧ ਤੇ ਕਬਰ
Two memorials side by side in one complex: a reminder of how Hindus and Muslims alike loved Guru Ji.ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਦੋ ਯਾਦਗਾਰਾਂ: ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ।